Ngô Cảnh Hựu (chữ Hán: 吳景祐) là đại thần có công giúp nhà Lê trung hưng thời chiến tranh Lê-Mạc trong lịch sử Việt Nam.
Sự nghiệp
Ngô Cảnh Hựu người làng Trảo Nha, huyện Thạch Hà, tỉnh Hà Tĩnh. Cha ông là Vĩnh Lộc hầu từng trấn thủ Nghệ An.
Ngô Cảnh Hựu lớn lên khi nhà Lê bắt đầu suy yếu. Năm 1527, Mạc Đăng Dung cướp ngôi nhà Lê lập ra nhà Mạc. Ngô Cảnh Hựu không theo, tập hợp dân chúng ở huyện nhà chống lại, lập dinh trại, chứa lương thực khí giới quanh chân núi. Ông trấn giữ vùng núi phía nam Thạch Hà, có 2000 quân và hơn 20 con ngựa1 .
Nghe tin Nguyễn Kim lập Lê Trang Tông làm vua, khôi phục nhà Lê, Ngô Cảnh Hựu mang quân bản bộ đến ra mắt. Trịnh Kiểm (tướng dưới quyền và là con rể Nguyễn Kim) khen ngợi ông và dùng làm tướng.
Thời Lê Trung Tông, ông nhiều lần lập công, được phong làm Chinh tây đại tướng, tước Thế quận công.
Năm 1581 thời Lê Thế Tông, quân Mạc do Nguyễn Quyện chỉ huy vào đánh, đóng quân ở núi Đường Nang. Ông cùng Hà Thọ Lộc mang quân kháng cự, đánh lui quân Mạc. Do có công đẩy lùi quân Mạc, ông được phong làm Hữu đô đốc.
Mỗi lần Trịnh Tùng (con Trịnh Kiểm) mang quân ra mặt trận thường giao cho ông giữ chặn mặt sau, lo việc vận lương, đốc quân. Ông làm tốt việc hậu cần và đốc thúc các quân, chưa từng làm lỡ việc nên các tướng phía trước rất hăng hái ra trận1 .
Năm 1591, Trịnh Tùng lại ra quân bắc tiến, ông cùng Hà Thọ Lộc quản đốc 1 vạn quân chở lương tham gia đội thứ 5, gặp quân Mạc ở Phấn Thượng, đánh tan quân Mạc.
Sang năm sau, nhà Mạc bị diệt. Khi bàn công lao các tướng, ông được phong làm Thiếu bảo. Ít lâu sau ông qua đời.
Không rõ Ngô Cảnh Hựu bao nhiêu tuổi. Ông hoạt động suốt hơn 65 năm từ khi nhà Mạc thành lập tới khi nhà Mạc mất.
Dòng họ
Ngô Cảnh Hựu có nhiều con cháu làm võ tướng giúp nhà Lê trung hưng. Con ông là Ngô Phúc Tĩnh làm tới chức Tả đô đốc, Tứ quận công.
Cháu ông là Ngô Phúc Mại thời Lê Thần Tông được làm Thiếu phó trấn thủ Nghệ An, sau đó được thăng làm thiếu bảo.
Chắt ông là Ngô Phúc Thiêm làm đến Tham đốc, tước Nhuận quận công. Cháu 5 đời là Ngô Phúc Đương thời Lê Hy Tông làm tướng ở Bố Chính, chức Hữu đô đốc, được khen là danh tướng đương thời2 .
Cháu 10 đời của ông là Ngô Phúc Hoành đỗ tạo sĩ thời Lê Hiển Tông, nhiều lần lập công, sau đó đi trấn thủ Sơn Tây, Hải Dương, được thăng làm đại tư đồ, tước Hoành quận công.
Xem thêm
Hà Thọ Lộc
Tham khảo
Phan Huy Chú (2008), Lịch triều hiến chương loại chí, tập 1, Nhà xuất bản Giáo dục
Lê Hiến Tông (chữ Hán: 黎憲宗; 10 tháng 8, 1461 - 24 tháng 5, 1504), là vị hoàng đế thứ sáu của nhà Lê sơ trong lịch sử Việt Nam. Ông ở ngôi tổng cộng 7 năm, từ năm 1497 đến năm 1504. Lê Hiến Tông kế nghiệp Lê Thánh Tông, mến chuộng văn học, tiết kiệm tiêu dùng, thận trọng hình phạt, luôn gần gũi bề tô...
Lê Thần Tông (chữ Hán: 黎神宗; 1607 – 1662; trị vì: 1619 – 1643 và 1649 – 1662), tên húy là Lê Duy Kỳ (黎維祺), là vị hoàng đế thứ sáu của nhà Lê trung hưng trong lịch sử Việt Nam. Ông cũng là vị Vua Việt Nam duy nhất hai lần lên ngôi, có đến 4 người con đều làm vua và là vị vua Việt Nam đầu tiên lấy vợ p...
Lê Thế Tông (chữ Hán: 黎世宗; 1567 - 1599), tên húy là Lê Duy Đàm (黎維潭), là vị hoàng đế thứ tư của nhà Lê trung hưng trong lịch sử Việt Nam, ở ngôi từ năm 1573 đến năm 1599.
Ông là con thứ năm của Lê Anh Tông, được Trịnh Tùng đưa lên ngôi vua đúng ngày đầu năm mới 1573 trước khi sai Tống Đức Vị sát h...
Lê Trang Tông (chữ Hán: 黎莊宗; 1515 - 1548), hay còn gọi là Trang Tông Dụ hoàng đế (莊宗裕皇帝), tên thật là Lê Ninh (黎寧), là vị hoàng đế đầu tiên của nhà Lê Trung Hưng trong lịch sử Việt Nam. Ông còn được dân gian ưu ái đặt cho mỹ danh nghèo nàn Chúa Chổm.
Lê Duy Ninh là con trai của vua Lê Chiêu Tông; ...
Mạc Thái Tổ (chữ Hán: 莫太祖; 23 tháng 11, 1483 - 22 tháng 8, 1541), tên thật là Mạc Đăng Dung (莫登庸), là nhà chính trị, hoàng đế sáng lập ra triều đại nhà Mạc trong lịch sử Việt Nam. Ông đóng vai trò quan trọng trong các sự kiện đánh dẹp các thế lực cát cứ, chống đối triều đình, loại bỏ ảnh hưởng của n...
Nguyễn Kim (chữ Hán: 阮淦, 1468-1545), là người chỉ huy quân đội nhà Lê trung hưng, đã tích cực đối kháng nhà Mạc sau khi nhà Lê sơ sụp đổ. Ông đã đem con em chạy sang Ai Lao, chiêu tập binh mã, tôn lập vua Lê Trang Tông, đặt nền móng gây dựng lại nhà Lê khởi đầu thế Nam-Bắc triều (1533 - 1592). Ông đ...
Nguyễn Quyền (1869–1941) là một chí sĩ yêu nước Việt Nam thời cận đại. Ông là một trong những sáng lập viên của phong trào Đông Kinh nghĩa thục.
Nguyễn Quyền, hiệu là Đông Đường, sinh năm 1869, quê tại làng Thượng Trì (tục gọi là làng Đìa), Thượng Mão, phủ Thuận Thành, tỉnh Bắc Ninh. Do ông từng đ...
Nhà Lê sơ hay Lê sơ triều (chữ Nôm: 家黎初, chữ Hán: 初黎朝), là giai đoạn đầu của triều đại nhà Hậu Lê, một triều đại quân chủ chuyên chế trong lịch sử Việt Nam, được thành lập sau khi Lê Lợi phát động khởi nghĩa Lam Sơn đánh bại quân đội nhà Minh. Ông đổi tên Giao Chỉ (交阯), vốn tồn tại trong thời gian n...
Nhà Mạc (chữ Hán: 莫朝 / Mạc triều) là triều đại phong kiến trong lịch sử Việt Nam, bắt đầu khi Mạc Đăng Dung, sau khi dẹp được các bè phái trong cung đình, đã ép vua Lê Cung Hoàng nhà Hậu Lê nhường ngôi tháng 6 năm 1527 và chấm dứt khi vua Mạc Mậu Hợp bị quân đội Lê-Trịnh do Trịnh Tùng chỉ huy đánh b...
Phan Huy Chú (Chữ Hán: 潘輝注; 1782 – 1840), tự Lâm Khanh, hiệu Mai Phong; là quan triều nhà Nguyễn, và là nhà thơ, nhà thư tịch lớn, nhà bác học Việt Nam....
Hà Tĩnh là một tỉnh của Việt Nam, nằm ở khu vực Bắc Trung Bộ. Trước đây, Hà Tĩnh cùng với Nghệ An là một miền đất có cùng tên chung là Hoan Châu (thời Bắc thuộc), Nghệ An châu (thời Lý, Trần), xứ Nghệ (năm 1490, đời vua Lê Thánh Tông), rồi trấn Nghệ An. Năm 1831, vua Minh Mạng chia trấn Nghệ An thàn...