23 tháng 4, 1251 đất thang mộc ở Quảng Ninh ngày nay
Trần Liễu (chữ Hán: 陳柳; 1211 - 23 tháng 4, 1251), hay An Sinh vương (安生王) hoặc Khâm Minh đại vương (欽明大王), một tôn thất thuộc hoàng tộc nhà Trần trong lịch sử Việt Nam. Ông là con đích trưởng của Trần Thái Tổ, anh ruột của Trần Thái Tông, cha ruột của Trần Quốc Tuấn và Hoàng hậu của Trần Thánh Tông là Nguyên Thánh Thiên Cảm hoàng hậu.
Trên thực tế, ông là cha ruột của Hoàng trưởng tử Trần Quốc Khang của Thái Tông hoàng đế, vì Hiển Từ Thuận Thiên hoàng hậu đã mang thai 3 tháng trước khi bị ép buộc lấy Thái Tông vào năm 1237. Việc này đã làm ông nổi loạn ở sông Cái và bị giáng tước vị, trở thành một đề tài thị phi lúc bấy giờ.
Thân thế
Trần Liễu sinh vào niên hiệu Kiến Gia thứ 1 (1211), tại phủ đệ Tinh Cương, phủ Long Hưng (nay là xã Tiến Đức, huyện Hưng Hà, tỉnh Thái Bình). Ông là con trai cả của Trần Thừa, mẹ là Lê phu nhân, dưới ông là Trần Cảnh, Trần Nhật Hiệu, Thụy Bà công chúa, Thiên Thành công chúa và em trai ngoài giá thú Trần Bà Liệt.
Khi ông sinh ra và trưởng thành, họ Trần lúc đó dẫn đầu là Trần Tự Khánh đang là thế lực quân phiệt với dã tâm thâu tóm quyền lực của nhà Lý, buộc Lý Huệ Tông phải nương nhờ mình. Tới năm 1216, lúc này ông lên 6 tuổi, chính quyền Lý Huệ Tông cơ bản hoàn toàn nằm trong tay họ Trần.
Ông được ban hôn với Thuận Thiên công chúa, chị của Lý Chiêu Hoàng, con gái của Lý Huệ Tông. Theo Trần triều thế phả hành trạng, trước khi lấy Thuận Thiên công chúa, Trần Liễu đã có người vợ tên là Trần Thị Nguyệt, tức Thiện Đạo quốc mẫu1 .
Tiểu sử
Năm 1224, Chiêu Thánh công chúa lên ngôi, tức Lý Chiêu Hoàng. Người chú họ của ông, Trung Vũ đại vương Trần Thủ Độ, đã sắp xếp em trai ông là Trần Cảnh và Chiêu Hoàng gần gũi với nhau, dẫn đến việc Chiêu Hoàng nhường ngôi cho Trần Cảnh vào cuối năm 1225, chấm dứt triều đại nhà Lý tồn tại hơn 200 năm.
Trần Cảnh lên ngôi, tức Thái Tông Nguyên Hiếu hoàng đế (太宗元孝皇帝) của nhà Trần. Chiêu Hoàng được phong làm Hoàng hậu.
Tháng 8 âm lịch năm 1228, ông được Thái Tông phong cho làm Thái úy, dự hàng Tể tướng dù lúc đó ông chỉ mới 17 tuổi. Đến tháng 8, năm 1234, ông được phong hiệu làm Hiển Hoàng (顯皇), một tước vị thường do Hoàng đế tự xưng, điều này cho thấy Trần Thái Tông rất cất nhắc ông, từ đây ông chính thức ra chính trường phụ chính cho Thái Tông bên cạnh Thái sư Trần Thủ Độ. Năm 1236, bị giáng làm Hoài vương (怀王), do bị phát hiện cưỡng bức một cung nhân triều Lý cũ.
Năm 1237, vì Thái Tông lấy Lý hoàng hậu mãi không có con, Thái sư Trần Thủ Độ đưa Thuận Thiên công chúa vợ ông, lúc ấy đã có mang 3 tháng vào làm Hoàng hậu thay thế, giáng Lý hoàng hậu trở lại làm Chiêu Thánh công chúa. Đứa trẻ sinh ra là Tĩnh Quốc đại vương Trần Quốc Khang2 .
Trước tình cảnh đó, Trẫn Liễu phẫn uất họp quân nổi dậy. Thái Tông chán nản bỏ đi lên Yên Tử, nhưng Trần Thủ Độ gây sức ép cũng đành phải quay về. Sau Trần Liễu biết không làm gì được phải đóng giả làm người đánh cá trốn lên thuyền Thái Tông xin tha tội. Thủ Độ biết được, cầm gươm đến định giết Liễu nhưng Thái Tông lấy thân mình che cho Liễu. Thái Tông tha tội Trần Liễu nhưng quân lính theo ông đều bị giết.
Để an ủi ông, Thái Tông lấy đất Yên Phụ, Yên Dưỡng, Yên Sinh, Yên Hưng, Yên Bang (thuộc Quảng Ninh hiện nay) cho ông làm ấp thang mộc, phong làm Yên Sinh vương (安生王).
Năm 1251, Trần Liễu sắp qua đời. Ông dặn người con trai của mình là Trần Quốc Tuấn phải cướp ngôi nhà Trần. Quốc Tuấn nhận lời nhưng không thực hiện3 .
An Sinh vương Trần Liễu mất vào ngày 1 tháng 4 âm lịch năm Nguyên Phong thứ nhất (tức 23 tháng 4 năm 1251), thọ 41 tuổi4 . Đền thờ ông ở núi An Phụ. Ngày mất của ông (1 tháng 4 âm lịch) cũng là ngày hội của đền Cao.
Tước phong
Cuối thời nhà Lý, ông được phong làm Phụng Càn vương (奉乾王)4 .
Tháng 8 năm 1234, được phong làm Hiển hoàng (顯皇)4 .
Tháng 6 năm 1236, giáng làm Hoài vương (怀王), do vụ cưỡng hiếp người phi cũ của triều Lý4 .
Tháng giêng năm 1237, phong làm Yên Sinh vương (安生王) sau vụ nổi loạn, do vùng đất Yên Phụ, Yên Dưỡng, Yên Sinh, Yên Hưng, Yên Bang được Trần Thái Tông ban cho Trần Liễu làm ấp thang mộc4 .
Gia đình
Sử không ghi rõ ông có bao nhiêu bà vợ. Chỉ rõ có:
Thuận Thiên công chúa , Lý Oanh (李鶯), công chúa lớn nhất của Lý Huệ Tông, sau là Hiển Từ Thuận Thiên hoàng hậu của Trần Thái Tông.
Thiện Đạo quốc mẫu (善道國母), tên húy là Nguyệt (月)5 .
Hậu duệ:
Tuệ Trung Thượng sĩ Trần Tung [陳嵩], mẹ là Thiện Đạo quốc mẫu 6
Vũ Thành vương Trần Doãn [武成王陳尹], mẹ là Thuận Thiên công chúa4 . Năm 1256, sau khi Thuận Thiên công chúa qua đời, đem cả nhà qua Nhà Tống thì bị bắt lại.
Hưng Đạo đại vương Trần Quốc Tuấn, mẹ là Thiện Đạo quốc mẫu.
Tĩnh Quốc đại vương Trần Quốc Khang [靖國大王陳國康], mẹ là Thuận Thiên công chúa.
Nguyên Thánh Thiên Cảm hoàng hậu Trần Thiều [陳韶], con gái thứ 5, sau trở thành hoàng hậu của Trần Thánh Tông, mẹ đẻ của Trần Nhân Tông4 .
Ghi chú
^Trần triều thế phả hành trạng, tr.542, 543.
^Tuy Quốc Khang về thứ tự là con trưởng nhưng sau này không được nối ngôi. Người nối ngôi Thái Tông vẫn là Trần Hoảng - con lớn nhất do chính Thái Tông sinh ra
^Đại Việt Sử ký Toàn thư, quyển VI, Kỷ nhà Trần: Anh Tông hoàng đế
^ aăâbcdđĐại Việt Sử ký Toàn thư, quyển V, Kỷ nhà Trần: Thái Tông hoàng đế
^Đại Việt Sử ký Toàn thư, quyển VI, Kỷ nhà Trần: Anh Tông hoàng đế, xem năm Hưng Long 7 (1299)
^Thông tin này được Thầy Thích Nhất Hạnh tìm ra vào năm 1972 và công bố tại trường ĐH Sorbonne tại Paris - Pháp. Theo Thầy thì Tuệ Trung Thượng sĩ tên là Trần Quốc Tung. https://www.youtube.com/watch?v=yQ3JA4zczmI)
2^Tuy Quốc Khang về thứ tự là con trưởng nhưng sau này không được nối ngôi. Người nối ngôi Thái Tông vẫn là Trần Hoảng - con lớn nhất do chính Thái Tông sinh ra
3^Đại Việt Sử ký Toàn thư, quyển VI, Kỷ nhà Trần: Anh Tông hoàng đế
4 ^ aăâbcdđĐại Việt Sử ký Toàn thư, quyển V, Kỷ nhà Trần: Thái Tông hoàng đế
5^Đại Việt Sử ký Toàn thư, quyển VI, Kỷ nhà Trần: Anh Tông hoàng đế, xem năm Hưng Long 7 (1299)
6^Thông tin này được Thầy Thích Nhất Hạnh tìm ra vào năm 1972 và công bố tại trường ĐH Sorbonne tại Paris - Pháp. Theo Thầy thì Tuệ Trung Thượng sĩ tên là Trần Quốc Tung. https://www.youtube.com/watch?v=yQ3JA4zczmI)
Lý Chiêu Hoàng (chữ Hán: 李昭皇; Tháng 9, 1218 - Tháng 3, 1278), còn gọi là Lý Phế hậu (李廢后) hay Chiêu Thánh hoàng hậu (昭聖皇后), vị Hoàng đế thứ 9 và cuối cùng của triều đại nhà Lý từ năm 1224 đến năm 1225. Trong lịch sử Việt Nam, bà là vị Nữ hoàng đầu tiên và duy nhất, đặc biệt hơn là được chính Phụ hoà...
Lý Huệ Tông (chữ Hán: 李惠宗, 1194 – 1226), là vị Hoàng đế thứ tám của nhà Lý, cai trị từ năm 1210 đến năm 1224. Ông tên thật là Lý Sảm (李旵) hay Lý Hạo Sảm, sinh tại kinh đô Thăng Long, Đại Việt....
Nhà Lý hoặc Lý triều (Hán-Nôm: 家李 • 李朝, nhà Lý • Lý triều), là một triều đại trong lịch sử Việt Nam. Triều đại này bắt đầu khi Lý Công Uẩn lên ngôi vào tháng 10 âm lịch năm 1009, sau khi giành được quyền lực từ tay nhà Tiền Lê. Triều đại này trải qua 9 vị hoàng đế và chấm dứt khi Lý Chiêu Hoàng, lúc...
Nhà Tống (tiếng Trung: 宋朝; bính âm: Sòng Cháo, Wade-Giles: Sung Ch'ao, Hán-Việt: Tống Triều, phát âm tiếng Trung: [sʊ̂ŋ tʂʰɑ̌ʊ̯]) là một triều đại cai trị ở Trung Quốc từ năm 960 đến 1279, họ đã thành công trong việc thống nhất Trung Quốc trong thời kỳ Ngũ Đại Thập Quốc, và được thay thế bởi nh...
Nhà Trần hoặc Trần triều (Hán-Nôm: 家陳 ・陳朝, nhà Trần • Trần triều) là triều đại quân chủ chuyên chế trong lịch sử Việt Nam, bắt đầu khi Trần Cảnh lên ngôi vào năm 1225, sau khi được Lý Chiêu Hoàng truyền ngôi. Những năm đầu tiên, Trần Cảnh còn nhỏ tuổi, toàn bộ quyền hành của nhà Trần đều do m...
Trần Thái Tông (chữ Hán: 陳太宗; 9 tháng 7 năm 1218 – 5 tháng 5 năm 1277), là vị hoàng đế đầu tiên của nhà Trần trong lịch sử Việt Nam. Ông ở ngôi từ năm 1225 tới năm 1258, sau đó làm Thái thượng hoàng cho đến khi qua đời.
Trần Cảnh sinh ra vào thời Lý, quê ở làng Tức Mặc (Thiên Trường). Lên 7 tuổi, ...
Trần Thánh Tông (chữ Hán: 陳聖宗; 12 tháng 10 năm 1240 – 3 tháng 7 năm 1290) là vị hoàng đế thứ hai của nhà Trần trong lịch sử Việt Nam, ở ngôi từ tháng 3 năm 1258 đến tháng 11 năm 1278. Sau đó, ông làm Thái thượng hoàng từ cuối năm 1278 cho đến khi qua đời. Ông được sử sách ca ngợi là một vị vua nhân ...
Trần Nhân Tông (chữ Hán: 陳仁宗; 7 tháng 12 năm 1258 – 14 hoặc 16 tháng 12 năm 1308) là vị hoàng đế thứ ba của vương triều Trần trong lịch sử Việt Nam. Ông trị vì từ năm 1278 đến năm 1293, sau đó làm Thái thượng hoàng từ năm 1293 cho đến khi qua đời. Trần Nhân Tông được nhiều sử gia đánh giá là một vị ...
Trần Quốc Khang (chữ Hán: 陳國康, 1237 – 1300), được biết đến qua phong hiệu Tĩnh Quốc vương (靖國王) hay Tĩnh Quốc đại vương (靖國大王), là một hoàng tử nhà Trần trong lịch sử Việt Nam. Ông được nhắc tới nhiều do thân thế rất đặc biệt, trên danh nghĩa là con trưởng của Trần Thái Tông nhưng thực ra là con của...
Trần Hưng Đạo (chữ Hán: 陳興道; ? - 20 tháng 8, 1300), còn được gọi là Hưng Đạo đại vương (興道大王) hay Nhân Vũ Hưng Đạo Đại Vương (仁武興道大王) là một anh hùng dân tộc kiệt xuất, một nhà chính trị, nhà văn cũng như là Tư lệnh tối cao chỉ huy quân đội toàn quốc của Đại Việt thời nhà Trần.
Ông nổi tiếng ...
Tuệ Trung Thượng sĩ (慧中上士; 1230 - 1291) tên thật là Trần Tung (陳嵩, hay Trần Quốc Tung), là một thành viên trong hoàng tộc nhà Trần với tước hiệu Hưng Ninh Vương và là một thiền sư Việt Nam. Ông là người hướng dẫn vua Trần Nhân Tông vào cửa Thiền và có nhiều ảnh hưởng đến tư tưởng của vị vua sáng lập...
Trần Thừa (chữ Hán: 陳承, 1184 – 17 tháng 2, 1234), hay đôi khi còn được gọi là Trần Thái Tổ (陳太祖) hoặc Trần Huy Tông (陳徽宗), là Thái thượng hoàng đầu tiên của nhà Trần. Ông tại vị Thái Thượng hoàng khi con ông, Trần Thái Tông trở thành Hoàng đế và lập ra nhà Trần. Khi ấy, Thái Tông còn nhỏ, ông cùng T...
Trần Thái Tông (chữ Hán: 陳太宗; 9 tháng 7 năm 1218 – 5 tháng 5 năm 1277), là vị hoàng đế đầu tiên của nhà Trần trong lịch sử Việt Nam. Ông ở ngôi từ năm 1225 tới năm 1258, sau đó làm Thái thượng hoàng cho đến khi qua đời.
Trần Cảnh sinh ra vào thời Lý, quê ở làng Tức Mặc (Thiên Trường). Lên 7 tuổi, ...
Trần Thánh Tông (chữ Hán: 陳聖宗; 12 tháng 10 năm 1240 – 3 tháng 7 năm 1290) là vị hoàng đế thứ hai của nhà Trần trong lịch sử Việt Nam, ở ngôi từ tháng 3 năm 1258 đến tháng 11 năm 1278. Sau đó, ông làm Thái thượng hoàng từ cuối năm 1278 cho đến khi qua đời. Ông được sử sách ca ngợi là một vị vua nhân ...
Trần Thủ Độ (chữ Hán: 陳守度, 1194 - 1264), cũng gọi Trung Vũ đại vương (忠武大王), là một nhà chính trị Đại Việt thời cuối Lý đầu Trần. Ông đóng vai trò quan trọng trong các sự kiện lật đổ nhà Lý, lập nên nhà Trần, thu phục các thế lực người Man làm phản loạn và trong cuộc chiến kháng quân Nguyên lần thứ ...
Trần Thừa (chữ Hán: 陳承, 1184 – 17 tháng 2, 1234), hay đôi khi còn được gọi là Trần Thái Tổ (陳太祖) hoặc Trần Huy Tông (陳徽宗), là Thái thượng hoàng đầu tiên của nhà Trần. Ông tại vị Thái Thượng hoàng khi con ông, Trần Thái Tông trở thành Hoàng đế và lập ra nhà Trần. Khi ấy, Thái Tông còn nhỏ, ông cùng T...
Trần Tự Khánh (chữ Hán: 陳嗣慶, ? - 1223), là 1 viên tướng trứ danh thời kỳ suy vong của triều đại nhà Lý (Lý triều vãn kỳ 李朝晚期), người lãnh đạo chính thống buổi đầu giành quyền lực của họ Trần.
Sau khi cha ông là Trần Lý qua đời, ông là người lãnh đạo gia tộc họ Trần trên con đường danh vọng. Ô...
Tuệ Trung Thượng sĩ (慧中上士; 1230 - 1291) tên thật là Trần Tung (陳嵩, hay Trần Quốc Tung), là một thành viên trong hoàng tộc nhà Trần với tước hiệu Hưng Ninh Vương và là một thiền sư Việt Nam. Ông là người hướng dẫn vua Trần Nhân Tông vào cửa Thiền và có nhiều ảnh hưởng đến tư tưởng của vị vua sáng lập...
Thái Bình là một tỉnh ven biển ở đồng bằng sông Hồng, miền Bắc Việt Nam. Trung tâm tỉnh là thành phố Thái Bình cách thủ đô Hà Nội 110 km về phía đông nam, cách thành phố Hải Phòng 70 km về phía đông bắc. Thái Bình tiếp giáp với 5 tỉnh, thành phố: Hải Dương ở phía bắc, Hưng Yên ở phía tây b...
Vũ Thanh (giản thể: 武清区; phồn thể: 武清區; bính âm: Wǔqīng Qū) là một khu (quận) thuộc thành phố Thiên Tân, Trung Quốc. Quận nằm ở tây bắc Thiên Tân, gần Đại Vận Hà và giáp với tỉnh Hà Bắc.
Vũ Thanh xưa gọi là Tuyền Châu. Thời tiền Tần là tên của khu vực. Đến năm Nguyên Phong thứ 5 thời Hán Vũ Đế thì...