Nguyễn Hữu Nghiêm (chữ Hán: 阮有嚴) (1491 – tháng 1 năm 1525), người xã Thọ Khê (còn gọi là Phúc Khê, tên tục gọi là Làng Nét), huyện Đông Ngàn, phủ Từ Sơn, trấn Kinh Bắc (nay là thôn Thọ Khê, xã Đông Thọ, huyện Yên Phong, tỉnh Bắc Ninh), là thượng thư bộ Lễ, đỗ thám hoa khoa thi năm 1508 dưới triều Lê Uy Mục.
Sự nghiệp
Năm 18 tuổi, Nguyễn Hữu Nghiêm đỗ Đệ nhất giáp Tiến sĩ cập đệ, đệ tam danh (tức thám hoa), khoa Mậu Thìn, niên hiệu Đoan Khánh thứ tư đời Lê Uy Mục (1508), cùng khoa với trạng nguyên Nguyễn Giản Thanh, bảng nhãn Hứa Tam Tỉnh1 .
Ông làm quan đến chức Thượng thư Bộ Lễ, Chưởng Hàn lâm viện sự. Năm 1522, khi Lê Chiêu Tông gặp loạn Mạc Đăng Dung chạy ra ngoài, ông đang giữ chức Phó đô ngự sử, nhận mật chiếu của vua cùng Đàm Thận Huy về Bắc Giang khởi binh, đánh quân Mạc ở bờ sông An Thường. Sau thế cô thua trận, ông phải rút quân về thành Bảo Thọ (huyện Yên Thế), tiếp tục bị thua. Sau đó, ông cùng con trai bị quân Mạc bắt đưa về Thăng Long rồi bị Mạc Đăng Dung dùng xe xé xác vào tháng 12 năm Ất Dậu (tức tháng 1 năm 1525)23 .
Ông được truy phong là Tiết nghĩa Đại vương4 .
Giai thoại
Năm Nhâm Thân thứ tư (1512) niên hiệu Hồng Thuận thời Lê Tương Dực, trời đại hạn. Nhà vua sai Nguyễn Hữu Nghiêm tới đến đền Phù Đổng (huyện Gia Lâm) làm lễ cầu đảo nhưng trời vẫn không mưa. Đến nửa đêm Nguyễn Hữu Nghiêm mộng thấy Thánh Gióng phán bảo: "Xã tắc đang lâm nạn chỉ có thần Quý Minh ở đền Hàm Sơn giữ một bầu nước, hãy đến đấy mà cầu tất linh ứng". Tỉnh dậy ông cùng đoàn tuỳ tùng đến ngay đền Hàm Sơn (tại làng Chờ Cả, huyện Yên Phong, tỉnh Bắc Ninh) mổ trâu cúng tế thần thì quả nhiên trời đổ mưa lớn.
Để tạ ơn, triều đình lễ tạ, ban cho đền Hàm Sơn 5000 viên gạch Rồng và chiếc trống cái (còn gọi là trống sấm). Đây là nơi duy nhất có trống sấm ở nước Đại Việt thời đó5 .
Vinh danh
Tên của Nguyễn Hữu Nghiêm được đặt cho một con đường ở thành phố Bắc Ninh. Ông được phối thờ tại đền thờ họ Tiết tại làng Thọ khê (xã Đông Thọ, huyện Yên Phong, tỉnh Bắc Ninh)6 .
Tham khảo
Ngô Đức Thọ (chủ biên), Nguyễn Thúy Nga, Nguyễn Hữu Mùi. Các nhà khoa bảng Việt Nam (1075-1919). Nhà xuất bản Văn học, Hà Nội, 2006.
Trần Hồng Đức. Các vị trạng nguyên, bảng nhãn, thám hoa qua các triều đại phong kiến Việt Nam. Nhà xuất bản Văn hóa thông tin, Hà Nội, 2006.
Đinh Công Tuấn. Biến đổi văn hóa làng nghề truyền thống trên địa bàn tỉnh Bắc Ninh. Luận án tiến sĩ. Đại học Văn hóa Hà Nội, 2015.
Chú thích
^Gia Bảo (15 tháng 12 năm 2015). “Chuyện 'ông Trạng' đỗ đạt cao để được ngắm giai nhân yêu mến”. Tạp chí điện tử Ngày Nay online. Truy cập ngày 14 tháng 1 năm 2016.
^Ngô Đức Thọ, Sđd, tr. 263.
^Trần Hồng Đức, Sđd, tr. 90.
^“Bia Văn miếu Bắc Ninh - Văn bia đề danh tiến sĩ từ khoa Mậu Thìn (1508) đến khoa Bính Tuất (1526)”. Viện nghiên cứu Hán nôm, Viện hàn lâm Khoa học và Xã hội Việt Nam. 2 tháng 4 năm 2009. Truy cập ngày 14 tháng 1 năm 2016.
^Trương Thị Kim Dung (28 tháng 12 năm 2011). “Vang vọng trống sấm làng Chờ”. Báo điện tử Bắc Ninh. Truy cập ngày 14 tháng 1 năm 2016.
1^Gia Bảo (15 tháng 12 năm 2015). “Chuyện 'ông Trạng' đỗ đạt cao để được ngắm giai nhân yêu mến”. Tạp chí điện tử Ngày Nay online. Truy cập ngày 14 tháng 1 năm 2016.
2^Ngô Đức Thọ, Sđd, tr. 263.
3^Trần Hồng Đức, Sđd, tr. 90.
4^“Bia Văn miếu Bắc Ninh - Văn bia đề danh tiến sĩ từ khoa Mậu Thìn (1508) đến khoa Bính Tuất (1526)”. Viện nghiên cứu Hán nôm, Viện hàn lâm Khoa học và Xã hội Việt Nam. 2 tháng 4 năm 2009. Truy cập ngày 14 tháng 1 năm 2016.
5^Trương Thị Kim Dung (28 tháng 12 năm 2011). “Vang vọng trống sấm làng Chờ”. Báo điện tử Bắc Ninh. Truy cập ngày 14 tháng 1 năm 2016.
Lê Chiêu Tông (chữ Hán: 黎昭宗, 4 tháng 10, 1506 hoặc 1501 - 18 tháng 12, 1526), là vị hoàng đế thứ 10 của nhà Lê Sơ, ở ngôi từ năm 1516 đến 1522, tổng cộng 7 năm.
Chiêu Tông dòng dõi tông thất, lên ngôi còn thơ ấu, trong nước rối ren, mọi việc đều do Nguyên quận công Trịnh Duy Sản chủ trương, dẹp đư...
Lê Tương Dực (chữ Hán: 黎襄翼; 25 tháng 6, 1495 - 7 tháng 4, 1516), đôi khi gọi là Linh Ẩn vương (靈隱王), là vị hoàng đế thứ chín của nhà Lê Sơ trong lịch sử Việt Nam. Ông trị vì từ năm 1509 đến năm 1516, tổng cộng 7 năm.
Ông được đánh giá là người có công khi lật đổ Lê Uy Mục, sửa sang việc học, khôi ...
Lê Uy Mục (chữ Hán: 黎威穆; 5 tháng 5, 1488 – 1 tháng 12, 1509), đôi khi còn gọi là Mẫn Lệ công (愍厲公), là vị hoàng đế thứ tám của nhà Lê sơ trong lịch sử Việt Nam. Ông được xem là một vị Hoàng đế tàn bạo và hoang dâm, nổi tiếng là một bạo chúa, người đời gọi là Quỷ vương (鬼王).
Lê Uy Mục không chăm lo...
Mạc Thái Tổ (chữ Hán: 莫太祖; 23 tháng 11, 1483 - 22 tháng 8, 1541), tên thật là Mạc Đăng Dung (莫登庸), là nhà chính trị, hoàng đế sáng lập ra triều đại nhà Mạc trong lịch sử Việt Nam. Ông đóng vai trò quan trọng trong các sự kiện đánh dẹp các thế lực cát cứ, chống đối triều đình, loại bỏ ảnh hưởng của n...
Nguyễn Giản Thanh (chữ Hán: 阮簡清; thường được gọi là Trạng Me; 1482–1552) là trạng nguyên khoa thi Đoan Khánh năm thứ tư (1508), đời vua Lê Uy Mục. Ông là con của tiến sĩ Nguyễn Giản Liêm, người làng Ông Mặc (tục gọi là làng Me) huyện Đông Ngàn (nay là Từ Sơn), tỉnh Bắc Ninh.
Ông làm quan đến chức ...
Đền Phù Đổng hay còn gọi là đền Gióng thờ Thánh Gióng - Phù Đổng Thiên Vương, nằm ở xã Phù Đổng, Gia Lâm, ngoại thành Hà Nội.
Đền Phù Đổng còn được gọi là đền Thượng, tương truyền được dựng trên nền nhà cũ của Thánh Gióng, bên trong đê sông Đuống, còn đền Hạ thờ mẹ của Thánh Gióng nằm ngoài đê, g...
Gia Lâm là một huyện ngoại thành phía đông của thành phố Hà Nội, cách trung tâm thành phố 8 km về phía Đông. Đây là cửa ngõ phía đông của thủ đô để đi sang các tỉnh thành phía Đông như Hải Phòng, Hải Dương, Hưng Yên......
Thành phố Bắc Ninh là một đơn vị hành chính cấp thành phố trực thuộc tỉnh và là tỉnh lỵ của tỉnh Bắc Ninh. Thành phố Bắc Ninh là một trong 10 đô thị sạch năm 2009....
Bắc Ninh là tỉnh có diện tích nhỏ nhất Việt Nam thuộc đồng bằng sông Hồng và nằm trên Vùng kinh tế trọng điểm Bắc bộ. Bắc Ninh tiếp giáp với vùng trung du Bắc bộ tại tỉnh Bắc Giang. Thành phố Bắc Ninh nằm cách trung tâm Hà Nội 30 km về phía đông bắc. phía tây và tây nam giáp thủ đô Hà Nội, phía bắc ...
