Đỗ Cận (1434-?), trước tên là Viễn, sau được vua Lê Thánh Tông đổi lại là Cận, tự: Hữu Khác, hiệu: Phổ Sơn; là danh thần nhà Lê sơ trong lịch sử Việt Nam.
Tiểu sử
Đỗ Cận là người xã Thông Thượng, huyện Phổ Yên, tỉnh Thái Nguyên. 1 . Năm Mậu Tuất (1478), ông đỗTiến sĩ cùng khoa với Vũ Quỳnh, Hoàng Đức Lương. Thi đỗ, ông được bổ làm quan tại triều, rồi được cử làm Tham nghị xứ Quảng Nam. .Năm 45 tuổi, ông được vua Lê Thánh Tông đổi tên là Đỗ Cận2 .
Tháng 11 (âm lịch) năm Quý Mão (1483), ông được cử đi cống nhà Minh (Trung Quốc). Trong dịp này ông đã làm tập Kim Lăng ký bằng chữ Nôm, tả phong tục và phong cảnh kinh đô Kim Lăng của nhà Minh, nhưng nay đã thất truyền 3 .
Đỗ Cận mất năm nào không rõ.
Tác phẩm
Ngoài tập Kim Lăng ký (đã thất truyền), Đỗ Cận còn làm thơ, nhưng nay cũng chỉ còn mấy bài thơ chữ Hán chép trong Toàn Việt thi lục của Lê Quý Đôn. Giới thiệu một bài:
Phiên âm Hán-Việt:
Xuân nhật tức sự
Liêu loạn oanh hao tam nguyệt xuân,
Du quan đa thị thiếu niên nhân.
Trích tiên phong vị thiên niên tại,
Tiêu đắc nhàn sầu nhất ủng xuân.
Dịch nghĩa:
Buổi chiều đậu thuyền trên bến Thái Thạch4
Cá kình vượt qua gió bụi, trăng đêm sáng đẹp,
Ngọn đèn hiu hắt, chiếc gối cô đơn, khách đi chơi xa.
Phong vị của trích tiên5 nghìn năm vẫn tồn tại,
Tiêu tan mối sầu bằng một vò rượu xuân.
Sách tham khảo
Trần Thị Băng Thanh (chủ biên), Văn học thế kỷ XV-XVII, mục từ: " Đỗ Cận ". Nhà xuất bản Khoa học Xã hội, 2004.
Nguyễn Q. Thắng và Nguyễn Bá Thế, Từ điển nhân vật lịch sử Việt Nam, mục từ: "mục từ: "Đỗ Cận". Nhà xuất bản Khoa học xã hội, Hà Nội, 1992.
Chú thích
^"Đỗ Cận, niềm tự hào của người dân Thái Nguyên"
^"Cận" ở đây không phải là "gần" mà có nghĩa là "yết kiến" nhà vua (theo Văn học thế kỷ XV-XVII, tr. 315).
^Có ý kiến cho rằng ông là người viết truyện Phan Trần, lấy từ cốt truyện Ngọc Trâm ký của Trung Quốc, nhưng đến nay chưa tìm thấy căn cứ chắc chắn (Văn học thế kỷ XV-XVII, tr. 315). Ngoài ra, có bài viết cho rằng Đỗ Cận là một thành viên trong Tao đàn Nhị thập bát Tú do vua Lê Thánh Tông sáng lập năm 1495, và từng làm quan đến chức Thượng thư. Song cả hai sách dùng để tham khảo đều không thấy chép, và tra danh sách các thành viên của hội thơ trên in trong Từ điển văn học (bộ mới, tr.649) cũng không thấy tên ông.
^Thái Thạch là tên một bến sông ở huyện Đường Đề, tỉnh An Huy, gần Kim Lăng (nay thuộc Nam Kinh, Trung Quốc). Đây là nơi thi hào Lý Bạch chết đuối (theo Văn học thế kỷ XV-XVII, tr. 315).
^Trích tiên có nghĩa là vị tiên bị giáng xuống trần gian. Bạn thơ Lý Bạch là Hạ Tri Chương, vì thán phục ông nên đã gọi vậy (theo Văn học thế kỷ XV-XVII, tr. 315).
2^"Cận" ở đây không phải là "gần" mà có nghĩa là "yết kiến" nhà vua (theo Văn học thế kỷ XV-XVII, tr. 315).
3^Có ý kiến cho rằng ông là người viết truyện Phan Trần, lấy từ cốt truyện Ngọc Trâm ký của Trung Quốc, nhưng đến nay chưa tìm thấy căn cứ chắc chắn (Văn học thế kỷ XV-XVII, tr. 315). Ngoài ra, có bài viết cho rằng Đỗ Cận là một thành viên trong Tao đàn Nhị thập bát Tú do vua Lê Thánh Tông sáng lập năm 1495, và từng làm quan đến chức Thượng thư. Song cả hai sách dùng để tham khảo đều không thấy chép, và tra danh sách các thành viên của hội thơ trên in trong Từ điển văn học (bộ mới, tr.649) cũng không thấy tên ông.
4^Thái Thạch là tên một bến sông ở huyện Đường Đề, tỉnh An Huy, gần Kim Lăng (nay thuộc Nam Kinh, Trung Quốc). Đây là nơi thi hào Lý Bạch chết đuối (theo Văn học thế kỷ XV-XVII, tr. 315).
5^Trích tiên có nghĩa là vị tiên bị giáng xuống trần gian. Bạn thơ Lý Bạch là Hạ Tri Chương, vì thán phục ông nên đã gọi vậy (theo Văn học thế kỷ XV-XVII, tr. 315).
Hoàng Đức Lương (黃德梁, ? - ?) là văn thần và là nhà thơ Việt Nam thời Lê sơ. Ông là người biên soạn bộ Trích diễm thi tập có tiếng trong lịch sử thơ ca Việt Nam ....
Lê Quý Đôn (chữ Hán: 黎貴惇, 1726 - 1784), tên thuở nhỏ là Lê Danh Phương, tự Doãn Hậu (允厚), hiệu Quế Đường; là vị quan thời Lê trung hưng, cũng là nhà thơ, và được mệnh danh là "nhà bác học lớn của Việt Nam trong thời phong kiến".
Ở thế kỷ 18, các tri thức văn hóa, khoa học của dân tộc được tích lũy...
Lê Thánh Tông (chữ Hán: 黎聖宗; 25 tháng 8 năm 1442 – 3 tháng 3 năm 1497), là hoàng đế thứ năm của nhà Lê sơ nước Đại Việt. Ông trị vì từ năm 1460 đến năm 1497, tổng cộng 38 năm, là vị hoàng đế trị vì lâu nhất thời Lê sơ và cũng là một trong những vị vua cai trị trong thời kỳ hòa bình lâu nhất trong lị...
Lý Bạch (chữ Hán: 李白; 701 - 762), biểu tự Thái Bạch (太白), hiệu Thanh Liên cư sĩ (青莲居士), là một trong những nhà thơ theo chủ nghĩa lãng mạn nổi tiếng nhất thời Thịnh Đường nói riêng và Trung Hoa nói chung.
Suốt cuộc đời của mình, ông được tán dương là một thiên tài về thi ca, người đã mở ra một gia...
Nhà Lê sơ hay Lê sơ triều (chữ Nôm: 家黎初, chữ Hán: 初黎朝), là giai đoạn đầu của triều đại nhà Hậu Lê, một triều đại quân chủ chuyên chế trong lịch sử Việt Nam, được thành lập sau khi Lê Lợi phát động khởi nghĩa Lam Sơn đánh bại quân đội nhà Minh. Ông đổi tên Giao Chỉ (交阯), vốn tồn tại trong thời gian n...
Nhà Minh (chữ Hán: 明朝, Hán Việt: Minh triều; 23 tháng 1 năm 1368 - 25 tháng 4 năm 1644 ) là triều đại cuối cùng do người Hán kiến lập trong lịch sử Trung Quốc. Năm 1368, Chu Nguyên Chương sau khi tiêu diệt các thế lực quần hùng, tại phủ Ứng Thiên đăng cơ, quốc hiệu Đại Minh, do hoàng thất họ Chu, nê...
Trần Thị Băng Thanh (sinh 1938) là một nhà nghiên cứu văn học người Việt Nam. Bà được mệnh danh là "Bà đồ nho" với rất nhiều công trình nghiên cứu, biên soạn, viết sách, dịch thuật văn học phương Đông nổi tiếng và là nữ giảng viên đầu tiên dạy Hán Nôm bậc Đại học tại miền Bắc Việt Nam....
Vũ Quỳnh (武瓊, 1452-1516) là một vị quan nhà Lê sơ và đồng thời cũng là một trong những người đóng góp xây dựng bộ quốc sử Việt Nam, bộ Đại Việt sử ký toàn thư....
Thái Nguyên là một tỉnh ở đông bắc Việt Nam, tiếp giáp với thủ đô Hà Nội và là tỉnh nằm trong quy hoạch vùng thủ đô Hà Nội. Thái Nguyên là một trung tâm kinh tế - xã hội lớn của khu vực đông bắc hay cả Vùng trung du và miền núi phía bắc. Tỉnh Thái Nguyên được tái lập ngày 1/1/1997 với việc tách tỉnh...
